• 1398/12/17
  • بدون نظر

اعسار و تفاوت آن با ورشکستگی

اعسار و تفاوت آن با ورشکستگی

اعسار در لغت به معنای سختی، رنج و تنگدستی است. اما در اصطلاح حقوقی اعسار به معنای ناتوانی مالی است و به کسی اشاره دارد که قادر به پرداخت بدهی‌های خود نیست. همچنین زمانی که فرد دارای اموال یا سرمایه‌ای است که توانایی دسترسی به آن‌ها را ندارد، به او فرد معسر نیز گفته می‌شود. فردی که باید 300 سکه‌ی بهار آزادی را به عنوان مهریه به همسر خود بپردازد. اما به دلیل این‌که توان مالی برای پرداخت این مقدار مهریه را ندارد، باید دادخواست اعسار از پرداخت مهریه را به دادگاه ارائه دهد.

برای درخواست مشاوره با شماره زیر تماس حاصل نمایید.

چه کسانی مشمول قانون اعسار هستند؟

براساس ماده‌ی 1 قانون اعسار: «به کسی که به اموال خود دسترسی ندارد و یا توان مالی پرداخت هزینه‌ی محاکمه یا دیون خود را ندارد، معسر گفته می‌شود». در مواردی که افراد حتی توان مالی برای انتخاب کال وکیل (Callvakil) را نداشته نباشند و یا نتوانند هزینه‌ی دادرسی را پرداخت کنند، باید به مراجع قضایی مراجعه کرده و دادخواست اعسار خود را به دادگاه تقدیم کنند. در این صورت دادگاه به آن‌ها وکیل معاضدتی معرفی می‌کند. اگر فرد تمکن مالی ندارد و یا اموال او در وضعیتی باشد که قادر به فروش و استفاده از آن‌ها نباشد، به او اعسار گفته می‌شود. در سال 1313 برای اولین بار به قانون اعسار پرداخته شد که البته در طی زمان این قانون اصلاح شده است. در ماده‌ی 652 قانون مدنی نیز در مورد اعسار چنین مقرر شده است: «در زمان دادخواست طلب، فرد حاکم باید متناسب با وضعیت مالی شخص بدهکار، به او مهلت پرداخت بدهی را بدهد و یا به او اجازه دهد تا پرداخت بدهی به صورت اقساط پرداخت شود». هم‌چنین در ماده‌ی 2 قانون «نحوهاجرایمحكومیتهایمالیمصوب 77» چنین آمده است:

«هرگاه کسی چه به صورت استرداد عین یا قیمت، دیه، جرم و یا ضرر و زیان ناشی از خرید و فروش، دادگاه او را به پرداخت مالی محکوم می‌کند، موظف است تا مال تعیین شده را در موعد مقرر پرداخت کند». در ماده‌ی همین قانون نیز چنین مقرر شده است: «هر کسی که به پرداخت مالی محکوم شود و به دلیل ناتوانی در پرداخت در حبس باشد، باید اعسار بودن خود را به دادگاه اثبات نماید. در این صورت دادگاه خارج از نوبت به ادعای وی رسیدگی می‌کند و در صورت اثبات اعسار، از حبس آزاد می‌شود. اگر قادر به پرداخت بدهی به صورت اقساط باشد، دادگاه براساس توان مالی او، دستور تقسیط بدهی را صادر می‌کند».

برای درخواست مشاوره با شماره زیر تماس حاصل نمایید.

چه کسانی حق ارائه دادخواست اعسار به دادگاه را دارند؟

وقتی اعسار به معنای ناتوانی مالی و یا عدم دسترسی به اموال و دارایی‌های موجود است، فرد محکوم یا بدهکار نیز باید بتواند به دادگاه ثابت کند که توان مالی برای پرداخت بدهی خود را ندارد. در واقع هر کسی نمی‌تواند به دادگاه دادخواست اعسار خود را ارائه دهد. دادگاه نیز تنها بعد از تحقیق شرایط مالی محکوم علیه، می‌تواند رأی جدید را صادر کند. اعسار بودن از دو جنبه بررسی می‌شود: یک ناتوانی در پرداخت هزینه‌ی دادرسی و دوم اعسار در پرداخت بدهی است. زمانی که طلبکار به دادگاه مراجعه می‌کند تا دادخواست طلب خود را ارائه و علیه بدهکار شکایت کند، باید هزینه‌های مربوط به تهیه‌ی تمبر، دستمزد کارشناس، هزینه‌ی اجرای قرار معاینه، تحقیقات محلی و سایر هزینه‌های مربوط به دادرسی را پرداخت کند. اگر شاکی توان مالی برای پرداخت این مبالغ را نداشته باشد، باید معسربودن خود را به دادگاه اعلام کند. در این صورت هزینه‌های مذکور از وی دریافت نمی‌شود.

هزینه‌های دادرسی مانع از طرح شکایت‌های بی‌مورد در دادگستری می‌شود و از سوی دیگر همه‌ی مردم این حق را دارند که برای احقاق حقوق خود به مراجع قضایی مراجعه کنند. با توجه به هزینه‌های دادرسی که برای برخی از شاکیان بالاست، قانون حکم اعسار را برای آن‌ها در نظر گرفته است. بنابراین راه دسترسی به عدالت و قانون برای همه‌ی مردم (دارا و ندارا) هموار می‌شود. اما نوع دوم اعسار به محکومیت‌های مالی و جزایی اشاره دارد. زمانی که به موجب رأی دادگاه کیفری و یا دادگاه حقوقی، شخصی به پرداخت بدهی، جزای نقدی و یا مال به فرد دیگر محکوم می‌شود، باید تماماً آن را پرداخت کند. اما در مواردی که فرد توان مالی برای پرداخت بدهی را نداشته باشد، حکم دادگاه براساس اعسار بودن بدهکار صادر می‌شود. مرجع رسیدگی به اعسار بودن بدهکار، همان مرجعی است که به دعوای اصلی رسیدگی می‌کند. حتی زمانی که محکومیت بدهکار مربوط به اوراق اجرایی باشد،مشمول اعسار است و می‌تواند دادخواست معسر بودن خود را به دادگاه ارائه دهد.

شرایط معسر بودن

برای اینکه یک فرد بتواند به دادگاه معسربودن خود را اثبات کند، می‌تواند قبل از اجرای محکومیت حبس برای این کار اقدام کند. در این صورت به زندان نمی‌رود و قبل از صدور حکم به دادخواست اعسار او رسیدگی می‌شود. البته توجه داشته باشید که هر فردی نمی‌تواند ادعای اعسار بودن داشته باشد. بلکه معسربودن شرایط خاص خود را دارد که عبارتند از:

1- ابتدا فرد باید بدهکار باشد

2- یک نفر علیه فرد بدهکار به دادگاه مراجعه و دادخواست دریافت طلب خود را ارائه دهد.

3- دادگاه حکم را به نفع فرد طلبکار صادر کرده باشد اما هنوز در مورد بدهکار رأی قطعی صادر نشده باشد.

4- بدهکار باید ادعای اعسار بودن خود را به دادگاه ارائه دهد

در صورتی که رأی قطعی دادگاه مبنی بر محکومیت بدهکار صادر شده باشد، باز هم این فرصت در اختیار بدهکار (محکوم علیه) است تا اعسار بودن خود را به دادگاه اثبات نماید. در نهایت اجرائیه‌ی دادگاه صادر و حکم اجرا می‌شود. براساس قانون مراجع قضایی، تا قبل از اثبات اعسار بودن بدهکار، دادگاه باید به دادخواست طلبکار (شاکی) حکم ممنوع‌الخروج بودن محکوم علیه (بدهکار) را صادر کند. اما زمانی که شاکی دادخواست اعسار خود را به دادگاه ارائه داد، باید حکم ممنوع‌الخروج بودن او برداشته شود.

مقررات کلی مربوط به اعسار

همان‌طور که اعسار شرایط خاص خود را دارد و هر کسی نمی‌تواند مدعی اعسار باشد، مقرراتی نیز به دنبال این قانون وجود دارد. کسانی که اعسار بودن خود را به دادگاه ثابت می‌کنند، از بخشی یا تمام هزینه‌ی دادرسی و حق استفاده از کال وکیل (Callvakil) معاف می‌شوند. اگر شخص محکوم باشد، به جای زندان رفتن و یا پرداخت یکباره‌ی بدهی، می‌تواند آن را براساس میزان توان مالی خود به صورت اقساط پرداخت کند. اما اگر فرد(شاکی یا بدهکار) دادخواست اعسار خود را به دادگاه ارائه دهد اما بعدها مشخص شود که وی معسر نبوده است، باید تمامی هزینه‌های مربوط را به صورت یکجا پرداخت کند. اگر این فرد شاکی باشد، باید هزینه‌های دادرسی و حق دریافت وکیل را به صورت نقد و یکجا پرداخت کند. اگر او بدهکار باشد، باید براساس حکم دادگاه، تمامی مبلغ تعیین شده را به صورت یکجا پرداخت کند.

برای درخواست مشاوره با شماره زیر تماس حاصل نمایید.

اگر فرد معسر فوت کند

وقتی کسی اعسار خود را به دادگاه اثبات می‌کند و در همین حین از دنیا می‌رود، ورثه‌ی وی که همچنان باید بدهی مورث را پرداخت کنند، شامل حکم اعسار نیستند و نمی‌توانند از این حکم استفاده کنند. زیرا وضعیت اعسار قائم به یک شخص است و این احتمال وجود دارد که ورثه‌ی او توانایی مالی برای پرداخت بدهی و یا هزینه‌ی دادرسی را داشته باشند. پس ورثه مکلفند تا در صورت توان مالی، هزینه‌ی دادرسی و یا بدهی را به صورت یکجا پرداخت کنند. اگر آن‌ها نیز توان مالی کافی برای پرداخت هزینه‌ی دادرسی یا بدهی را نداشته باشند، باید همچون موروث، برای اثبات معسربودن خود، دادخواست اعسار را به دادگاه ارائه دهند. بعد از اثبات اعسار آن‌ها، حکم معافیت از پرداخت هزینه‌ی دادرسی یا بدهی به صورت یکجا برای آن‌ها صادر می‌شود.

انواع اعسار مطلق و نسبی

اعسار به دو شکل مطلق و نسبی به دادگاه ارائه می‌شود. هر یک از این مفاهم عبارتند از:

1- اعسار مطلق

اعسار مطلق به این معناست که شخص (اعم از شاکی یا بدهکار) ادعا می‌کند که به طور کامل قادر به پرداخت هزینه‌ی دادرسی و یا بدهی خود نیست. پس شرایط این فرد به گونه‌ای باید باشد که به هیچ‌عنوان قادر به تأمین بدهی خود نباشد. به این فرد معسر مطلق و به شرایط او اعسار مطلق گفته می‌شود. اگر این فرد شاکی باشد و بتواند اعسار مطلق خود را به دادگاه اثبات نماید، به طور کلی از پرداخت بدهی معاف می‌شود. اما معسر مطلق بودن دلیلی بر رفع تکلیف شخص برای پرداخت بدهی نیست. اگر فرد بدهکار (محکوم‌علیه) معسر مطلق باشد، دادگاه حکم دیگری را برای او در نظر می‌گیرد که یکی از روشن‌ترین حکم‌های دادگاه، حبس است.

2- اعسار نسبی

اعسار نسبی به این معناست که فرد توانایی پرداخت هزینه‌ی دادرسی و یا بدهی خود را دارد، اما نمی‌تواند این مبالغ را به صورت یکجا پرداخت کند. این فرد معسر نسبی و شرایط او اعسار نسبی است. بنابر حکم دادگاه، بعد از اثبات اعسار نسبی، پرداخت هزینه‌ی دادرسی و یا بدهی به صورت چند قسط است. فردی که مشمول اعسار نسبی است می‌تواند از طریق کال وکیل (Callvakil) برای دریافت حقوق خود و یا اثبات بی‌گناهی در دادگاه حضور پیدا کند.

برای درخواست مشاوره با شماره زیر تماس حاصل نمایید.

اعسار مربوط به شکایات همسران

بخشی از اعسار به شکایت زن از شوهر مربوط می‌شود. وقتی زن برای دریافت مهریه، جهیزیه، نفقه و یا سایر حقوق مالی خود علیه همسرش به دادگاه مراجعه می‌کند، حکم دادگاه برای همسر شامل اعسار است. یعنی اگر مرد قادر به پرداخت مهریه، نفقه، جهیزیه و .... نباشد و اعسار خود را نیز به دادگاه ارائه دهد، رأی دادگاه براساس توان مالی او صادر می‌شود. بنابراین هر یک از این حقوق به صورت اقساط به زن پرداخت می‌شود و زوج مکلف است تا در زمان‌های پیش‌بینی شده بدهی خود را به زوجه پرداخت کند.

نحوه‌ی رسیدگی دادگاه به دعوی اعسار

شاکی یا بدهکار برای ارائه‌ی طرح اعسار خود به دادگاه می‌توانند به دو طریق جداگانه عمل کنند. دادخواست اعسار باید به دادگاهی که پرونده در آن بررسی می‌شود، ارائه گردد. سپس مدیر دفتر در طی مدت 2 روز پرونده و مدارک اعسار را به قاضی ارائه می‌دهد. در صورتی که مدارک اعسار کافی نباشد، قاضی از آن‌ها شهادت شهود را درخواست می‌کند. پس باید طرفین دعوا، به همراه شاهدان خود در دادگاه حاضر شوند. شهود باید از وضعیت مالی فرد کاملاً مطلع باشد و با ذکر مشخصات، شغل و وسایل امرار معاش وی، در دادگاه سوگند شهادت دهد.

اگر فردی بخواهد چندین دعاوی را در دادگاه مطرح کند، تنها ارائه‌ی یک دادخواست اعسار برای او کافیست. این اعسار را می‌توان برای سایر دعاوی نیز استفاده کرد. همچنین حکم اعسار برای تمامی مراحل رسیدگی به یک پرونده‌ قابل استفاده است. تنها در شرایطی که فرد در جریان رسیدگی به دعاوی به تمکن مالی برسد، باید هزینه‌ی دادرسی را پرداخت نماید. برای مثال فرد در دعوی اول به پول زیادی دست پیدا می‌کند که برای دادگاه یک سند محسوب می‌شود. در این صورت اعسار او از بین می‌رود و برای دعاوی بعد باید هزینه‌ی دادرسی را پرداخت کند.

اعتراض به حکم اعسار از سوی شاکی

وقتی محکوم علیه (بدهکار) اعسار خود را به دادگاه ارائه می‌دهد، نتیجه‌ی آن از دو حالت خارج نیست؛ یا دادگاه دلایل و مدارک اعسارِ فرد بدهکار را نمی‌پذیرد و حکم پرداخت بدهی به صورت کامل را برای او صادر می‌کند. یا اینکه دادگاه دلایل و مدارک اعسار را کامل تشخیص می‌دهد، بدهی را تقسیط می‌کند. این حکم براساس مقررات آیین دادرسی مدنی انجام می‌شود. رد یا قبولی دادخواست اعسار قابل بررسی است. در صورتی که اعسار رد شود، بدهکار می‌تواند برای تجدیدنظر اعتراض کند. اما این حکم برای بررسی به دیوان عالی کشور فرستاده نمی‌شود.

در این زمان طلبکار نیز می‌تواند برای بررسی حکم اعسار بدهکار، برای تجدیدنظر آن درخواست خود را ارسال کند. در صورتی که دادگاه با بررسی مجدد شرایط بدهکار تشخیص دهد که او توان مالی برای پرداخت بدهی به صورت یکباره را ندارد، اعتراض طلبکار پذیرفته نمی‌شود. حتی اگر اعتراض توسط کال وکیل (Callvakil) پیگیری شده باشد.

مقررات جزایی مربوط به اعسار

همانطور که پیش‌تر اشاره کردیم شاکی برای تشکیل پرونده و دادخواست خود، باید هزینه‌های دادرسی را پرداخت کند. اما اگر وی برای فرار از پرداخت این وجوه، ادعای اعسار داشته باشد اما دادگاه در ضمن رسیدگی به تقاضای او تشخیص دهد که شاکی مشمول شرایط اعسار نیست، او باید دو برابر هزینه‌های معمول دادرسی و حق‌الوکاله‌یکال وکیل (Callvakil) را پرداخت نماید. این محکومیت در مورد اوراق اجراییه ثبت اسناد نیز اجرا می‌شود.

اگر مدعی اعسار تخلف‌های زیر را مرتکب شود، به مجازات زندان محکوم می‌شود:

1- اگر بعد از صدور حکم اعسار مشخص شود که مدعی اعسار با دروغ خود را معسر قلمداد کرده است.

2- اگر بعد از صدور حکم اعسار مشخص شود که شهود شهادت دروغ داده‌اند. حتی آن‌ها نیز به حبس محکوم می‌شوند.

3- اگر بعد از صدور حکم اعسار، فرد به تمکن مالی برسد اما همچنان خود را معسر اعلام کند.

خلاصه

اعسار به معنای ناتوانی مالی برای پرداخت هزینه‌ی دادرسی و بدهی به صورت یکجاست. حکم اعسار برای شاکی و بدهکار قابل انجام است. زمانی که شاکی برای تشکیل پرونده قادر به پرداخت هزینه‌ی دادرسی نیست، می‌تواند دادخواست اعسار خود را به دادگاه ارائه دهد. اگر محکوم علیه نیز قادر به پرداخت یکباره‌ی بدهی نباشد، با ارائه‌ی دادخواست اعسار، بدهی او تقسیط می‌شود.

برای درخواست مشاوره با شماره زیر تماس حاصل نمایید.

اولین کسی باشید که به این مقاله امتیاز می دهید!

دیدگاه شما

CallVakillLogo

برای درخواست مشاوره با شماره زیر تماس حاصل نمایید.

برای حداکثر استفاده از جلسه مشاوره تلفنی و جلوگیری از اتلاف وقت و هزینه شما بهتر است قبل از تماس ، خلاصه ایی از موضوع پرونده یا سوال خود را برای ما ارسال نمایید

ثبت درخواست

لازم به ذکر است که این سایت در حال اخذ مجوزهای فوق میباشد

تمام حقوق این سایت متعلق به شرکت فناوری های نوین همراز فیدار می باشد